Waarom de euro moet worden gered
Tuesday, 30 August 2011 16:44
Begin augustus plaatste The Economist een spotprent waarin de draak werd gestoken met Europese beloften om hernieuwde afspraken over begrotingstekorten en schuldplafonds te maken. We zien Sarkozy en Merkel de regeringen van de eurozone laten beloven om begrotingsdiscipline wettelijk vast te leggen. Verheugd geven ze elkaar een high five en roepen “eindelijk, een evenwichtige begroting, we geloven ook dat de aarde plat is, de maan van kaas is gemaakt en engeltjes in onze tuinen wonen”. De tragiek van het euro-project is dat afspraken over begrotingsdiscipline in tijden van crisis niet worden nageleefd en bovendien nooit afdwingbaar zijn. Het vastleggen van afspraken in nationale wetgeving verandert niets aan deze praktijk. Het geeft bovendien te denken dat Merkel en Sarkozy de bestaande Europese regels voor begrotingsdiscipline en schuldenplafonds kennelijk niet meer serieus nemen, door te wijzen op de noodzaak van nationale wetgeving. Ook andere regels van Europees recht, zoals het verbod op een bail-out van landen, worden niet gerespecteerd. Dat een bail-out feitelijk plaatsvindt, blijkt uit de noodzaak om garanties af te geven bij leningen aan Griekenland. Geen enkele commerciële partij blijkt nog bereid is om op eigen risico Griekse obligaties te kopen. Daarnaast koopt de Europese Centrale Bank Griekenland uit door massaal Grieks schuldpapier te kopen. Kredietbeoordelaars overwegen inmiddels het failliet van Griekenland.
Europa is veel meer is dat een gewone internationale organisatie; het Europese Hof van Justitie en commentatoren spreken over een “eigen Europese rechtsorde”. Maar in het licht van de escalerende schuldencrisis toont de EU zich weinig meer dan een samenwerkingsverband tussen soevereine staten. Uiteindelijk blijken zwaarwegende nationale belangen en niet Europese afspraken de doorslag te geven. Het is een illusie te denken dat Griekenland bereid zal zijn om scholen en ziekenhuizen zal sluiten om te kunnen gehoorzamen aan Europese regels. Een Griekse regering met een verantwoordingsplicht jegens haar bevolking kan moeilijk anders.
De kans bestaat dat de schuldencrisis leidt tot een desintegratie van de Europese Unie. Het verdwijnen van de euro en het herinvoeren van nationale munten betekent dat wisselkoersen weer belangrijk worden. Een gedevalueerde nieuwe lire of peseta betekent dat goedkope Italiaanse of Spaanse producten de Europese markten overspoelen, waarbij landen met een sterke munt ernstige handelsnadelen zullen ondervinden. De politieke realiteit is dat heftige fluctuaties in de wisselkoersen op termijn zullen leiden tot handelsprotectionisme. Denk aan de jaren 80 toen Italiaanse lire devalueerde en Frankrijk besloot om zijn auto-industrie met handelsbeperkende maatregelen te beschermen. Fiat bleek een te grote concurrent voor de Renault. Mocht het zover komen dan wordt het Europese project decennia teruggeworpen.
De crisis moet met krachtige maatregelen worden beheerst en de euro moet worden gered. Niet alleen om het Europese project overeind te houden maar ook om de politieke stabiliteit te bewaren. De kosten die nu worden gemaakt vallen in het niet bij de economische en sociale wanorde die mag worden verwacht bij het einde van de euro. De redding van de euro kan niet zonder effectieve en handhaafbare regels voor beheersing van tekorten en schulden. Hoe maken we die regels? Wie het weet mag het zeggen.